บทความนี้เป็นการพยายามอธิบายภาพวาดประเภทหนึ่งของพวกศิลปินอิตาเลียน ศิลปินพวกนี้มีชีวิตอยู่ในยุคสมัยที่เรียกว่าเรอเนซองส์ ( ศต.14-16) ยุคนี้ผู้คนหันมาให้ความสนใจอย่างยิ่งกับ "ความเป็นมนุษย์" อย่างที่เรียกกันว่า "มนุษยนิยม" ซึ่งแตกต่างจากยุคก่อนหน้า ที่ให้ความสนใจทั้งมวลที่พระเจ้า สาเหตุหนึ่งก็เพราะได้มีการค้นพบวิทยาการและศิลปะของชาวกรีก-โรมัน การค้นพบนี้ทำให้มีการฟื้นฟูศิลปวิทยาไปทั่วยุโรป และแนวคิดชื่นชมความเป็นมนุษย์ เป็นต้น เสรีภาพในการเลือก ก็ได้แผ่เข้ามาถึงวงการศิลปะศาสนาด้วย ภาพวาดของศิลปินยุคเรอเนซองส์เหล่านั้น อย่างเช่น ภาพวาดแม่พระ จึงแฝงไว้ด้วยแนวคิดที่ให้ความสนใจต่อความเป็นมนุษย์ของพระนางเป็นพิเศษด้วย

ถ้าจะพูดกันแบบภาษาบ้านเรา ก็คือนักวาดภาพเหล่านี้วาดภาพแม่พระใน "ปาง" ต่างๆ โดยมีเจตนาให้ผู้ชมสังเกตและรำพึงสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นกับแม่พระใน "ปาง" หรือใน "สภาวะ" นั้น

เมื่อหลายร้อยปีมาแล้ว ในยุคสมัยที่ผู้คนส่วนมากรู้จักพระคัมภีร์ ไม่ใช่จากการอ่าน แต่จากการฟังเทศน์พวกนักเทศน์จะเล่าเรื่องในพระคัมภีร์ อย่างเช่น เรื่องทูตสวรรค์มาแจ้งสารให้พระนางมารีย์ โดยพยายามสร้างภาพสร้างจินตนาการให้ผู้ฟัง เหมือนกับการบรรยายเหตุการณ์ในละครที่ค่อยๆเผยเป็นฉากเป็นตอน อย่างเช่น เหตุการณ์ทูตสวรรค์คาเบรียลมาแจ้งสารแก่พระนางมารีย์ แม้จะมีเพียงไม่กี่บรรทัดในพระวรสารนักบุญลูกา แต่เหล่านักเทศน์ก็ตีความหมายเหตุการณ์นี้ไว้ว่าเป็นการเล่าเรื่องที่แฝงไว้ด้วยความลึกซึ้งอย่างยิ่ง ทั้งที่ อ่านเผินๆเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตามที่นักบุญลูกาเล่าไว้ดูจะไม่มีอะไรมาก สรุปได้ว่า ในตอนแรก พระนางมารีย์พิศวงและว้าวุ่นใจกับคำพูดของทูตสวรรค์คาเบรียล จากนั้นพระนางคิดพิจารณา และที่สุดก็ยอมรับอย่างสุภาพในภารกิจให้กำเนิดพระบุตรของพระเจ้า

ศิลปะในยุคเรอเนซองส์ของอิตาลีสะท้อนถึงกลวิธีเล่าเรื่องเป็นฉากเป็นตอนเช่นนี้ อย่างภาพวาดเหตุการณ์ทูตสวรรค์แจ้งสาร ภาพแต่ละภาพแสดงให้เห็นถึงแต่ละ "สภาวะ" หรือ "ขณะ" ของพระนางมารีย์ คนดูภาพเหล่านี้ในยุคนั้นจะสามารถบอกได้ทันทีว่าภาพนั้น เป็นภาพแสดงสภาวะใดของแม่พระ

นักประวัติศาสตร์ศิลปะ ชื่อ ไมเคิล บาซานดาล อธิบายว่านับแต่ตอนที่ทูตสวรรค์คาเบรียลปรากฏตัวในพระวรสารตามคำเล่าของนักบุญลูก บทที่1 ข้อที่ 26 จนถึงการทรงครรภ์ของพระนางมารีย์ในอีกสิบสองบรรทัดต่อมา แม่พระได้เกิด "สภาวะ" หรือ "ขณะ" อยู่ 5 สภาวะด้วยกัน

สภาวะทั้งห้าได้แก่

1. "พิศวง" เมื่อพระนางมารีย์ประหลาดใจกับคำทักทายของทูตสวรรค์คาเบรียลว่าพระนางเป็น "ผู้ที่ทรงโปรดปรานที่สุด" (ลก.1:28-29)
2. "รำพึงใคร่ครวญ" เมื่อพระนาง "ประหลาดใจว่าคำทักทายนี้หมายความว่าอย่างไร" (ลก.1:29)
3. "ไต่ถาม" เมื่อพระนางถามว่า "เหตุการณ์นี้จะเป็นไปได้อย่างไร?" (ลก.1:34)
4. "ยอมรับ" เมื่อพระนางน้อมศีรษะอย่างสุภาพและกล่าวว่าตนเป็นผู้รับใช้ของพระเป็นเจ้า (ลก.1:38)
5. และที่สุด คือ "เปี่ยมคุณธรรม" หลังจากที่ทูตสวรรค์จากไปและพระนางได้รับเอาพระเยซูไว้ในครรภ์

แต่ละสภาวะของพระนางนั้น พวกศิลปินได้วาดโดยหยิบยกเอาลักษณะที่มองเห็นก็จะรู้ได้ทันทีว่าพระนางอยู่ในสภาวะใด ทั้งนี้จากท่าทาง และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง มือ ของพระนาง

ความว้าวุ่นใจของพระนาง พวกนักวาดแสดงออกให้เห็นโดยการวาดมือขวาของพระนางให้อยู่ในท่าชูขึ้นและหงายฝ่ามือ ทำท่าราวกับกำลังปัดป้องผลักไสทูตสวรรค์

ส่วนสภาวะรำพึงครุ่นคิดแสดงออกให้เห็นโดยมือขวาที่ยกขึ้นทาบทรวง มือซ้ายของพระนางปล่อยลงกับตัว และสายตาที่ก้มมองต่ำ

และสภาวะสงสัยไต่ถามของพระนางมารีย์ ศิลปินจะวาดให้เห็นว่าพระนางยกมือขวาขึ้นยังทูตสวรรค์คาเบรียล

สภาวะที่พระนางยอมรับ แสดงออกด้วยอาการประสานมือเหนือทรวงและก้มศีรษะ

สำหรับภาพที่แสดงสภาวะเปี่ยมคุณธรรม ทรงครรภ์นั้น โดยมากมักจะแสดงภาพพระนางอยู่ลำพังหลังจากที่ทูตสวรรค์จากไปแล้ว หรือภาพที่พระบุตรกำลังเสด็จลงมาด้วยฤทธิ์ของพระจิต

ศิลปะในยุคเรอเนซองส์ที่วาดภาพเหตุการณ์ทูตสวรรค์แจ้งสารนี้ แสดงให้เห็นถึงความสนใจต่อประสบการณ์ในฐานะ "มนุษย์คนหนึ่ง" ของพระนางมารีย์ พระนางได้รับการเลือกสรรจากพระเป็นเจ้าเพราะคุณธรรมสูงสุด แต่พระนางก็ยังเป็นมนุษย์ที่ขึ้นอยู่กับสภาวะอารมณ์ความรู้สึกประสามนุษย์ด้วย อย่างเช่น มีความพิศวงสงสัย และมีน้ำใจอิสระในการเลือก พระนางคิดพิจารณาและสอบถามก่อน จึงยอมรับหน้าที่ที่พระมอบให้

การแยกแยะเหตุการณ์ทูตสวรรค์แจ้งสารออกเป็นตอนๆ นี้ นับว่ามีความลึกซึ้งอยู่ทีเดียว พวกศิลปินยุคนั้น อาจพยายามค้นหาและทำความเข้าใจถึงภาวะที่กำลังดำเนินไป ระหว่างความสุภาพของแม่พระ (ที่ทำให้พระเจ้าทรงเลือกพระนาง) และน้ำใจอิสระของพระนาง ความสามารถที่จะไตร่ตรองถึงคำกล่าวของทูตสวรรค์ และที่จะบอกกับคาเบรียล ราวกับเป็นการตัดสินใจของพระนางเองว่า "ที่ท่านกล่าวมา ขอให้เป็นไปตามนั้นเถิด"